موسسه علم و امنیت بین المللی(isis): محتوای گزارش آژانس درباره PMD در تعلیق تحریم ها تاثیر ندارد

0

موسسه علم و امنیت بین المللی(isis)طی گزارشی در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۹۴ (۴ نوامبر ۲۰۱۵) به قلم دیوید آلبرایت، اولی هاینونن و آندریا استریکر با انتقاد از رویکرد دولت باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا در اجرای برجام، بر ضرورت پیگیری حل و فصل موضوع ابعاد نظامی احتمالی برنامه هسته ای ایران(PMD)  ، قبل از لغو تحریم ها تاکید کرد.

در این گزارش به نقل از یکی از مقامات بلندپایه آمریکا آمده است کیفیت ارزیابی نهایی آژانس بین المللی انرژی اتمی درباره PMD پیش شرطی برای روز اجرا (روزی که تحریم های کلیدی برداشته می شود) نیست.

این گزارش می افزاید ابعاد نظامی احتمالی که منتهی به صدور قطعنامه های شورای امنیت شد احتمالا حل نشده باقی می ماند و گزارش آژانس در این رابطه اهمیتی نخواهد داشت.

مشروح این گزارش در ادامه می آید.

***

درحالی که ایران به اعمال فشار برای تضعیف تلاش آژانس بین المللی انرژی اتمی با هدف روشن کردن اتهامات مستدلی درباره وجود یک برنامه تسلیحات هسته ای در ایران ادامه می دهد، دولت باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا برداشتی را القا می کند مبنی بر اینکه موضع خود را در قبال این مسئله مهم و حساس تعدیل کرده است.

دولت آمریکا باید به صورت علنی بیان کند نتیجه تحقیقات آژانس بین المللی انرژی اتمی مهم و حساس است و به تخفیف تحریم ها ارتباط دارد.

آیت الله علی خامنه ای رهبر معظم ایران در بیست و یکم اکتبر دو هزار و پانزده شرط و تفسیرات ایران را به همراه حمایت از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) ارائه کرد. نامه ارسالی به حسن روحانی رئیس جمهور ایران حاوی نه شرط برای اجرای برجام بود از جمله اینکه اقدامات درجهت برچیدن فعالیت های هسته ای ایران تنها باید بعد از مختومه شدن پرونده تحقیقات آژانس بین المللی انرژی اتمی درباره ابعاد نظامی احتمالی برنامه هسته ای ایران در گذشته و حال حاضر رخ دهد.

اتهامات مستدل درباره ابعاد نظامی احتمالی برنامه هسته ای ایران بدین گونه است که ایران در گذشته یک برنامه تسلیحات هسته ای داشته و ممکن است بخش هایی از آن تاکنون ادامه داشته باشد.

این اطلاعات معتبر و گسترده است. یک منبع مهم مدارک که به شکلی گسترده صحت آن را بررسی و آزمایش کرده، ضمیمه گزارش پادمان های آژانس بین المللی انرژی اتمی در نوامبر دو هزار و یازده است.

در تازه ترین گزارش های پادمان های آژانس بین المللی انرژی اتمی آمده است آژانس از زمان انتشار این گزارش، اطلاعات مضاعفی را جمع آوری کرده است.

به رغم وجود مدرکی قاطع، رهبر ایران مکررا داشتن چنین برنامه ای را تکذیب کرده است. همکاری ایران با تحقیقات آژانس بین المللی انرژی اتمی قابل توجه نیست. بدون درنظر گرفتن اظهارات آژانس در ماه دسامبر در گزارشی قابل پیش بینی درباره مسئله ابعاد نظامی احتمالی هسته ای ایران، عملکرد این کشور تاکنون مختومه شدن تحقیقات آژانس را در این خصوص غیرممکن ساخته است.

دولت آمریکا به جای به چالش کشیدن تعبیر و تفسیرات رهبر ایران، سکوت اختیار کرده و به واکنشی سطحی از طریق سخنگوی وزارت امور خارجه این کشور بسنده کرده است. اما اظهار نظری درست قبل از اظهارات (آیت الله) خامنه ای گویای سیاست رسمی آمریکا در قبال مسئله ابعاد نظامی احتمالی گذشته است.

یکی از مقامات بلندپایه آمریکا هفدهم اکتبر دو هزار و پانزده گفت محتوا و کیفیت ارزیابی نهایی آژانس بین المللی انرژی اتمی درباره موضوع ابعاد نظامی احتمالی هسته ای ایران پیش شرطی برای روز اجرا (روزی که تحریم های کلیدی برداشته می شود) نیست. پیش شرط روز اجرا همه اقدامات از جمله اقدامات ایران است که باید بر اساس طرح نقشه راه (ایران / آژانس) انجام می شد. این مقام رسمی آمریکا تاکید کرد کیفیت این اطلاعات در چارچوب مورد نظر آمریکا نیست و با پرسشگر هم عقیده است که ارتباطی به روز اجرا ندارد. مجری این کنفرانس خبری تاکید کرد دولت آمریکا پیشتر ارزیابی خود را درباره برنامه های گذشته ایران ارائه کرده است.

بنابراین، بدون توجه به آنچه ایران به آژانس بین المللی انرژی اتمی گفته یا آژانس پیدا کرده است، شاید تحریم ها احتمالا روز اجرا برداشته می شود و یکی از مسائل کلیدی – ابعاد نظامی احتمالی -که منتهی به صدور قطعنامه های شورای امنیت شد احتمالا حل نشده باقی می ماند.

به نظر می رسد فشار ایران درخصوص مسئله ابعاد نظامی احتمالی گذشته با هدف تضعیف موضع آمریکا اثر داشته است. ما در مقاله قبلی به چگونگی تلاش ایران برای تفسیر مجدد برجام درباره مسئله ابعاد نظامی احتمالی در گذشته به نفع خود و به ضرر تلاش راستی آزمایی آژانس اشاره کردیم.

نامه (آیت الله) خامنه ای این شک و سوء ظن را تایید می کند. کاملا بدیهی است که آژانس بین المللی انرژی اتمی تسلیم این فشار خواهد شد؛ آژانس بارها نشان داده است می تواند در برابر چنین توطئه هایی بایستد و برای کشف حقایق به نهادهای فنی خود متعهد باقی می ماند. اما نتیجه گیری های آژانس بیشتر به اقدامات ایران در بررسی این فرایندها بستگی دارد. بازرسان باید پاسخ هایی جامع به نگرانی های آنها بدهند. آیا دولت امریکا در فرایندی که رویه ای منفی را برای راستی آزمایی برجام و دیگر پرونده های اشاعه در آینده خواهد داشت در حال تسلیم شدن است؟

بیانیه اخیر مقام بلندپایه آمریکا درباره ضرورت اقدام ایران برای انجام اقدامات رویه ای مطابق با طرح نقشه راه بسیار متفاوت تر از اظهارات اولیه دولت آمریکاست. پیشتر، دولت آمریکا توضیح داده بود تا زمانیکه به طور کامل این مسئله رفع نشود، تحریم ها باقی می ماند. جاش ارنست سخنگوی کاخ سفید بیست و چهارم ژوئیه دو هزار و پانزده تاکید کرد:”ابعاد نظامی احتمالی در گذشته باید قبل از تخفیف تحریم ها حل و فصل شود. ممکن است این موضوع شش ماه یا یک سال به طول بیانجامد. من نمی دانم چقدر طول می کشد. اما آژانس بین المللی انرژی اتمی باید تایید کند همه این مسائل حل شده است و قبل از آنکه آنها یک سکه دریافت کنند، ما باید اطمینان یابیم که مدت زمان فرار هسته ای (ایران) به یکسال رسیده است.”

وندی شرمن معاون وزیر امور خارجه آمریکا نیز چهارم فوریه سال دو هزار و چهارده در جلسه استماع سنا گفت:” همه تحریم ها بر ششصد شخصیت حقیقی و حقوقی که به سبب حمایت از برنامه موشکی بالستیک و هسته ای ایران هدف قرار گرفته شده اند، تا زمان رفع این نگرانی ها (ابعاد نظامی احتمالی در گذشته) باقی خواهد ماند.

این لحنی سخت و جدی است که باید بیان می شد. همچنین ضروری است این لحن و گفتار نه تنها تکرار بلکه اجرا شود.

با این حال به نظر می رسد دولت آمریکا به سوی این نگرش حرکت می کند که حتی اگر آژانس بین المللی انرژی اتمی تحقیقات خود را تکمیل نکرده است یا به نتیجه ای منسجم درباره موضوع ابعاد نظامی احتمالی در گذشته تا اواسط دسامبر دست نیافته، تخفیف تحریم ها و روز اجرای توافق به طور همزمان محقق شود. با اینکه بعید است دولت آمریکا درباره موضع رهبر ایران درخصوص مختومه شدن این پرونده در آژانس بین المللی انرژی اتمی تسلیم شود، این احتمال وجود دارد که اقدامات و اظهارات این دولت به ارزش و اعتبار تحقیقات آژانس صدمه بزند.

به رغم تلاش های سخت آژانس برای شفاف سازی بیشتر، به محض آنکه تحریم ها بر اساس برجام برداشته شود، اهرم نفوذ کمی در قبال ایران برای ترغیب این کشور به اجرای تعهداتش درباره مابقی تحقیقات درخصوص ابعاد نظامی احتمالی در گذشته و روشن شدن ماهیت کامل تلاش های این کشور برای دستیابی به سلاح هسته ای باقی می ماند.

در واقع، ایران می تواند این استدلال را مطرح کند که این تحقیقات تا دسامبر دو هزار و پانزده تکمیل شده است و از همکاری با آژانس در بازبینی مکان های مرتبط با ابعاد نظامی احتمالی هسته ای بعد از این تاریخ سرباز زند. شاید این خودداری ، تاثیری منفی بر ارزیابی نهایی یا «نتیجه گیری گسترده» بر اساس پروتکل الحاقی آژانس بین المللی انرژی اتمی درباره صحت و تکمیل اطلاعیه های هسته ای ایران داشته باشد که پیش بینی شده، شش تا هشت سال زمان ببرد. برخی از این فعالیت های مرتبط با ابعاد نظامی احتمالی شامل استفاده از مواد هسته ای است بنابراین مسئله ابعاد نظامی احتمالی گذشته با دستیابی به نتیجه گیری گسترده ارتباط خواهد داشت.

به تازگی تحرکاتی از جانب جناح هایی در ایران صورت گرفته است که شاید تایید می کند این مسئله پایان نیافته است. اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس جمهور سابق ایران و رئیس کنونی مجمع تشخیص مصلحت نظام در این کشور ماه گذشته به یک پایگاه اینترنتی ایرانی گفت ایران می خواست گزینه تسلیحات هسته ای داشته باشد. وی گفت:” زمانیکه ما فعالیت هسته ای را آغاز کردیم در حال جنگ بودیم و چنین گزینه ای را برای روزی می خواستیم که دشمنان مان می خواهند از سلاح هسته ای استفاده کنند.”

اظهارات وی همچنین به صورت ضمنی به این مسئله اشاره دارد که برنامه غنی سازی اورانیوم ایران و طرح رئاکتور اراک دو راه موازی برای دستیابی به سلاح هسته ای بوده است. مرکز تحقیقات فیزیک در دوران ریاست جمهوری وی از سال هزار و نهصد و هشتاد و نه تا هزار و نهصد و نود و هفت بنیان شد و مسئول برنامه هسته ای نظامی شد و وی باید از فعالیت های این مرکز آگاه باشد. جای تعجب نیست شرح وقایع آژانس بین المللی انرژی اتمی تا به الان مطابق با این اعتراف رئیس جمهور سابق ایران است. اما بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی تنها تصویری اندک از تلاش های تسلیحات هسته ای ایران از جمله تلاش ها در مرکز تحقیقات فیزیک دارند. به طور مثال ایران از ارائه تصویری کامل تر از آنچه مرکز تحقیقات فیزیک در مسیر تسلیحات هسته ای انجام داده، سرباز زده است. با این که اعتراف رئیس جمهور سابق ایران در مقایسه با اظهارات فاقد صراحت رهبر ایران و روحانی رویکردی جدید و تازه است اما اظهارات وی کافی نیست.

از ابهامات موجود در این اظهارات می توان برای تکذیب ابعاد بسیاری از این مدارک استفاده کرد. اگر قرار است مسئله ابعاد نظامی احتمالی گذشته به طور کامل حل و فصل شود، دولت ایران باید اقدامات بیشتری به انجام رساند. از این رو باید در برابر تلاش های آنها برای اعمال فشار به آژانس بین المللی انرژی اتمی برای مختومه کردن این تحقیقات به رغم عدم پرداختن به نگرانی های آژانس مقاومت شود.

دولت آمریکا باید به روشنی و به صورت علنی اعلام کند نتایج تحقیقات آژانس بین المللی انرژی اتمی حائز اهمیت است و به تخفیف تحریم ها مرتبط است. مرتبط نکردن تخفیف تحریم ها به همکاری ایران با آژانس بین المللی انرژی اتمی برای حل و فصل نگرانی ها درباره ابعاد نظامی احتمالی گذشته این احتمال را به دنبال دارد که این موضوع برای ابد حل نشده باقی بماند و در این فرایند اعتبار ماهیت راستی آزمایی برجام تضعیف می شود. اگر دولت آمریکا نمی تواند یا نمی خواهد تعبیر و تفسیرات خود را درباره شروط کلیدی مندرج در این توافق اعمال کند شایسته است کنگره قانونی را در این خصوص تصویب کند. واگذاری شروط مهم این توافق به تفسیر و تعبیرهای ایران اقدامی احمقانه خواهد بود و این توافق را به محض اجرا و به ویژه بعد از روز اجرا به شدت تضعیف می کند.

لطفا دیدگاه خود را ثبت کنید